Leśno-stawowy rezerwat Łężczok jest zlokalizowany w południowo-zachodniej części województwa śląskiego, w mezoregionie Kotliny Raciborskiej, pomiędzy miejscowościami Babice (gmina Nędza) i Racibórz Markowice. Został powołany 23 stycznia 1957 roku mocą zarządzenia ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego (M.P. nr 14, poz. 109 z dnia 22.02.1957 r.) w celu ochrony zabytkowych alei, stanowiska rośliny - kotewki orzecha wodnego oraz bogatej awifauny. Obszarowo jest drugim pod względem wielkości rezerwatem w województwie. Jego powierzchnia wynosi 408,21 ha, z czego 272,75 ha zajmują stawy. Obecnie wchodzi w skład parku krajobrazowego Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich. Na obszarze rezerwatu znajduje się 8 stawów hodowlanych, rozdzielonych groblami. Największe, centralnie położone stawy to: Salm Duży, Babiczok Północny i Babiczok

Rezerwat Łężczok fot. M. Kocurek

Rezerwat Łężczok
fot. M. Kocurek

Rezerwat Łężczok fot. A. Miszta

Rezerwat Łężczok
fot. A. Miszta

Rezerwat Łężczok fot. A. Miszta

Rezerwat Łężczok
fot. A. Miszta

Rezerwat Łężczok fot. R. Bula

Rezerwat Łężczok
fot. R. Bula

Śnieżyczka przebiśnieg i cebulica dwulistna fot. K. Henel

Śnieżyczka przebiśnieg
i cebulica dwulistna
fot. K. Henel

Południowy. Na groblach rośnie wiele okazałych, starych drzew tworzących aleje: Dębową, Grabową i Aleję Husarii Polskiej. Zachodnią część rezerwatu porastają zbiorowiska żyznych lasów liściastych o naturalnym charakterze - przede wszystkim dominują tutaj fitocenozy grądu niskiego.

Obecny charakter i stan rezerwatu jest w dużym stopniu efektem działalności człowieka. Miejscowa ludność od dawna korzystała z tych stawów. Gospodarka rybacka została tu rozwinięta przez cystersów, którzy osiedlili się w pobliskich Rudach Wielkich w XIII w. i rozpoczęli powiększanie stawów oraz budowę grobli.

Różnorodność siedlisk na terenie rezerwatu odzwierciedla się w bogactwie zbiorowisk roślinnych oraz gatunków fauny i flory. Szatę roślinną reprezentuje 8 zbiorowisk leśnych i zaroślowych oraz 43 zbiorowiska nieleśne - wodne, bagienne i łąkowe. Do najważniejszych zbiorowisk leśnych należą: grąd subkontynentalny, łęg wiązowo-jesionowy, olszowy łęg przypotokowy i ols porzeczkowy. Pośród zbiorowisk nieleśnych na uwagę zasługują zbiorowiska roślinności wodnej, m.in. zespół kotewki orzecha wodnego i zespół lilii wodnych. Zbiorowiska strefy przybrzeżnej tworzą szuwary: pałki szerokolistnej, pałki wąskolistnej, turzycowe oraz trzcinowe. Zbiorowiska łąkowe reprezentowane są m.in. przez ubogą łąkę trzęślicową, łąkę z sitowiem leśnym oraz łąkę rajgrasową. Na terenie rezerwatu występuje 537 gatunków roślin naczyniowych, w tym 22 objętych ochroną gatunkową ścisłą i 8 częściową. Na stawach zobaczyć można podlegające ochronie ścisłej: grzybienie białe, grążele żółte, wodną paproć - salwinię pływającą oraz, zagrożoną wyginięciem w skali kraju, kotewkę orzecha wodnego. W runie leśnym wyróżniają się chronione ściśle geofity wiosenne, takie jak: śnieżyczka przebiśnieg i cebulica dwulistna. Do osobliwości florystycznych rezerwatu należy bardzo rzadki gatunek storczyka - kruszczyk połabski, który ma tutaj jedno z trzech stanowisk w województwie śląskim.

Ponadto, na terenie rezerwatu stwierdzono: 11 gatunków mszaków, 222 gatunki grzybów wielkoowocnikowych, w tym 4 gatunki grzybów będących pod całkowitą ochroną - podgrzybka pasożytniczego, flagowca olbrzymiego, żagwicę listkowatą oraz sromotnika bezwstydnego. Badania fauny bezkręgowców wykazały: 18 gatunków ważek, 10 gatunków trzmieli, 153 gatunki ryjkowców i 37 gatunków motyli dziennych.

Zwierzęta kręgowe w Łężczoku są reprezentowane przez: 13 gatunków ryb, 11 gatunków płazów, 4 gatunki gadów, 211 gatunków ptaków oraz 30 gatunków ssaków. Spośród płazów na uwagę zasługują: kumak nizinny i grzebiuszka, traszki - grzebieniasta i zwyczajna, ropuchy - szara i zielona oraz rzekotka drzewna. Przedstawicielami harpetofauny na terenie rezerwatu są: jaszczurka zwinka i żyworódka, żmija zygzakowata oraz zaskroniec zwyczajny, którego często można spotkać na groblach.

Najliczniejszą grupą kręgowców są ptaki. Ze względu na bogactwo awifauny, Łężczok znalazł się na liście ostoi ptaków w Polsce. Na tym terenie obserwowanych było 211 gatunków ptaków, w tym 121 lęgowych i prawdopodobnie lęgowych. Znaczną część rezerwatu zajmują stawy, stąd gnieździ się tutaj wiele gatunków ptaków wodnych. W okresie lęgowym można zobaczyć m.in.: perkoza dwuczubego, zausznika, bąka, bączka, gęgawę oraz kaczki - krakwę, cyrankę, płaskonosa, hełmiatkę, głowienkę i czernicę. Rezerwat jest obecnie jednym z trzech miejsc regularnego gniazdowania hełmiatki w kraju. W sezonie lęgowym była tu obserwowana, zanikająca w kraju, kaczka podgorzałka. W ostatnich latach obszar ten spełnia szczególnie ważną rolę podczas przelotu gęsi zbożowych i białoczelnych, które znajdują tutaj dogodne miejsca do żerowania na pobliskich polach i odpoczynku na stawach. Ponadto stawy są ważną bazą żerowiskową dla pary bielików. W strarodrzewiach rezerwatu licznie gniazduje strumieniówka i muchołówka białoszyja, gnieździ się też bocian czarny. Podczas przelotów zaobserwowano w rezerwacie tak rzadkie w Polsce gatunki, jak: czapla purpurowa, czapla modronosa, warzęcha, bernikla białolica, bernikla rdzawoszyja, kaniuk (jedyne stwierdzenie w Polsce), orzełek, szablodziób i rybitwa białowąsa.

Fauna ssaków reprezentowana jest m.in. przez: tchórza, lisa, kunę domową, łasicę łaskę, borsuka, sarnę, dzika. Przedstawicielem ssaków owadożernych jest ryjówka aksamitna. Interesującą grupą ssaków związanych z rezerwatem są nietoperze. W rezerwacie wykazano 10 gatunków tych zwierząt, spośród 22 stwierdzonych w kraju. Są to: nocek duży, nocek Natterera, nocek wąsatek, nocek Brandta, nocek rudy, karlik malutki, karlik większy, borowiec wielki, borowiaczek i gacek brunatny. Na uwagę zasługuje duży udział borowiaczka w chiropterofaunie rezerwatu, gatunku narażonego w Polsce na wyginięcie (kategoria VU w Polskiej czerwonej księdze zwierząt).

Tak duża różnorodność gatunków roślin i zwierząt występujących w rezerwacie Łężczok powoduje, iż obiekt ten należy do najcenniejszych przyrodniczo obszarów w województwie śląskim i wymaga ochrony.

Materiał strony opracowano 15 marca 2004 roku. Autor opracowania: A. Henel.