W ostatnim piętnastoleciu, w wyniku przeobrażeń społeczno-politycznych i gospodarczych w Polsce, w przemyśle województwa śląskiego dokonują się przekształcenia własnościowe, a także zmiany dotyczące liczby zatrudnionych i profilu produkcji. Wyrazem postępującego procesu restrukturyzacji gospodarki jest systematyczny wzrost znaczenia sektora prywatnego oraz spadek liczby przedsiębiorstw państwowych, przy równoczesnym znacznym wzroście ilości spółek prawa handlowego.

W województwie śląskim w 2001 roku zarejestrowanych było 403,4 tys. podmiotów gospodarczych, w tym 315,2 tys. jednostek osób fizycznych. W stosunku do roku 1995 nastąpił przyrost liczby podmiotów gospodarczych o ponad jedną trzecią. Wśród podmiotów sektora prywatnego, których liczba wynosiła 388,8 tys., czyli 96,4%, największy udział miały jednostki osób fizycznych (81,1%). Własność zagraniczną stanowiło 3,9 tys. podmiotów, tj. około 1% jednostek sektora prywatnego. W porównaniu z potencjałem ludnościowym, odsetek podmiotów z kapitałem zagranicznym jest w regionie nieproporcjonalnie niski. Jednak pod względem wielkości zainwestowanego kapitału, województwo śląskie ustępuje jedynie województwu mazowieckiemu. Widoczny jest wyraźny wzrost podmiotów usługowych, zwłaszcza sekcji handel i naprawy, pośrednictwo finansowe, obsługa nieruchomości i firm, hotele i restauracje. Są to sekcje najbardziej dynamicznie rozwijające się w ostatnich latach.

W celu wsparcia i przyspieszenia procesów restrukturyzacyjnych oraz stworzenia nowych miejsc pracy, w czerwcu 1996 roku rząd RP powołał Katowicką Specjalną Strefę Ekonomiczną S.A. (KSSE). W jej skład wchodzą cztery podstrefy: gliwicka, jastrzębsko-żorska, sosnowiecko-dąbrowska i tyska. KSSE zajmuje prawie 1000 ha i obejmuje ponad 20 różnych obszarów, co umożliwia inwestorom wybór dogodnej lokalizacji. Większość obszarów znajduje się w pobliżu międzynarodowych tras wschód-zachód (Lwów – Wrocław – Berlin) i południe-północ (Bratysława – Cieszyn – Gdańsk).

Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna jest liderem wśród polskich stref pod względem wielkości inwestycji. Jej największą inwestycją jest fabryka samochodów Opel w Gliwicach, która zatrudnia 2000 osób, a wartość zainwestowanego kapitału to 1,2 mld zł. Zlokalizowanie w regionie dwóch dużych fabryk samochodów, czołowych światowych firm (Fiat i Opel), przyczyniło się do budowy zakładów przez inne zagraniczne firmy motoryzacyjne. Należą do nich:

  • Isuzu Motors – jeden z największych producentów silników na świecie, który zainwestował w podstrefie tyskiej ponad 400 mln zł i zatrudnia około 350 osób. Produkcja zakładu skierowana jest do firm samochodowych zlokalizowanych w Polsce i innych krajach Europy,
  • Delphi Automotiv Systems z USA zainwestował w produkcję przekładni do samochodów 100 mln zł i zatrudnia 200 osób,
  • Lear Corporation, specjalizujący się w produkcji siedzeń samochodowych dla Fiata, zainwestował 78 mln zł i zatrudnia około 500 osób,
  • Brytyjsko-amerykański koncern TRW uruchomił produkcję w dwóch firmach, z których Lucas Varity specjalizuje się w tarczach hamulcowych, a Teneco w amortyzatorach i tłumikach. Zainwestował on około 80 mln zł i zatrudnia 200 osób,
  • Spółka Power Train o wspólnym udziale Fiata i General Motors produkuje w Bielsku silniki wysokoprężne,
  • Manuli Auto Poland specjalizuje się w elementach klimatyzacyjnych,
  • Inwestorów japońskich, oprócz Isuzu, reprezentuje firma Toyo Seal produkująca uszczelki do łożysk. Udział branży samochodowej w strefie katowickiej wynosi koło 60%.

Drugą branżą, której udział wynosi 14% kapitału to przemysł szklarski. Czołową inwestycją jest huta szkła w Częstochowie, amerykańskiego koncernu Guardian, który zainwestował 400 mln zł i wprowadził najnowocześniejszą technologię produkcji szkła. Branżę szklarską reprezentuje także luksemburska inwestycja firmy Vitrum i holenderska Vetrad. Zainwestowała tu również francuska firma Saint Gobain budując fabrykę szkła za 500 mln zł w Dąbrowie Górniczej, przejmując i modernizując zakład szyb zespolonych w Żorach oraz produkując wełnę szklaną w Gliwicach. Zakład wełny szklanej buduje w Dąbrowie Górniczej także niemiecki Pfeiderer. Do inwestycji produkujących wyłącznie na rynek krajowy można zaliczyć także zakłady produkcji gazów technicznych w Gliwicach i Siewierzu (BOC), Zawierciu (Air Products) i Dąbrowie Górniczej (L’air Liquide). Francuski koncern Air Liquide – potentat na rynku europejskim, którego tlenownia przy „Hucie Katowice” jest największą tego typu instalacją w Polsce, zainwestował łącznie ok. 200 mln franków. Nową acetylenownię w Chorzowie uruchomił w 1999 roku także niemiecki Messer Griesheim. Spośród innych międzynarodowych firm, które zainwestowały w przemysł województwa należy wymienić:

  • niemiecki Ekocem, który zainwestował 150 mln zł w produkcję cementu, wykorzystując do produkcji cementu żużel odpadowy,
  • włoską firmę Mapei, która specjalizuje się w produkcji klei do płytek ceramicznych oraz dodatków do zapraw,
  • szwedzką firmę Atlas-Copco, która zainwestowała w produkcję klei,
  • hiszpańską firmę Roca, która uruchomiła produkcję ceramiki szklanej w zakładzie ZWS „Silesia”.

Głównym czynnikiem lokalizacji w/w zakładów w regionie było zdobycie nowych rynków zbytu. Podobny charakter mają inwestycje w branży spożywczej: PepsiCo, które zainwestowało w produkcję wody mineralnej w Żywcu, Heineken – w produkcję piwa i słodu w Żywcu, Cieszynie i Bielsku, Unilever – w zakłady tłuszczu w Katowicach, Kraft Jacobs Suchard – w zakłady w Cieszynie, Danone – w zakłady w Bieruniu i Tychach oraz South African Breweries z RPA – w produkcję piwa w Tychach. Większość wymienionych inwestycji ukierunkowana jest na zaspakajanie potrzeb mieszkańców, bądź innych branż przemysłu o charakterze konsumenckim. Wśród światowych firm, które zainwestowały w województwie niestety brak tych, które reprezentują przemysły wysokich technologii.

Dotychczas Śląsk kojarzony był głównie z przemysłem ciężkim – z górnictwem i hutnictwem. Dzięki nowym inwestycjom odchodzi on powoli od swojego poprzedniego oblicza.