Zachmurzenie i usłonecznienie to dwa elementy bezpośrednio ze sobą powiązane. Zachmurzenie ogólne to stopień pokrycia nieboskłonu przez chmury, natomiast usłonecznienie to liczba godzin, podczas których tarcza słoneczna nie jest zasłonięta przez chmury. Im większy stopień zachmurzenia, tym krótszy czas dopływu bezpośredniego promieniowania słonecznego do powierzchni Ziemi. Obydwa czynniki kształtują więc ważny klimatotwórczy czynnik, jakim jest bilans radiacyjny.

Jedną z charakterystyk usłonecznienia jest usłonecznienie rzeczywiste, czyli liczba godzin, w których (w przeciwieństwie do usłonecznienia możliwego, czyli potencjalnych warunków dopływu promieniowania słonecznego) promieniowanie słoneczne dopływa do powierzchni Ziemi. Wartości usłonecznienia dla województwa śląskiego wahają się w granicach 1600-1900 godzin w roku (mapa 11). Stosunkowo niedużym zróżnicowaniem cechuje się także zachmurzenie nad obszarem województwa (mapa 12). Średnie wartości wahają się w granicach 60-80%, przy czym największe zachmurzenie cechuje styczeń, natomiast najniższe lipiec.

Ryc 011Mapa 11. Średnie roczne usłonecznienie rzeczywiste (godz.)

Ryc 012Mapa 12. Średnie roczne i miesięczne zachmurzenie (%)

Z obecnością chmur i ich zróżnicowaniem wiąże się wiele zjawisk meteorologicznych. Jednym z najbardziej dotkliwych dla człowieka jest burza, zaliczana do grupy elektrometeorów. Burza to gwałtowne wyładowanie w atmosferze przejawiające się krótkim błyskiem (błyskawicą) oraz głośnym dudnieniem lub trzaskiem (grzmotem). Obecność burzy związana jest z występowaniem chmur Cumulonimbus. W województwie śląskim średnia roczna liczba dni z burzą waha się od 15 do około 30 dni, a najczęściej burze obserwowane są w okolicach Katowic (mapa 13).

Ryc 013Mapa 13. Średnia roczna liczba dni z burzą.

Innym zjawiskiem interesującym z punktu widzenia życia i działalności człowieka jest występowanie mgieł. Mgła to zawiesina bardzo małych kropel wody lub kryształków lodu w przyziemnej warstwie powietrza, która zmniejsza widzialność poziomą poniżej 1 km. W zależności od genezy, mgły dzieli się na radiacyjne i konwekcyjne. Podobnie jak opad, mgła zaliczana jest do grupy hydrometeorów. W województwie śląskim średnio notuje się od 30 do ponad 100 dni z mgłą (mapa 14).

Ryc 014Mapa 14. Średnia roczna liczba dni z mgłą.

Źródło map (11-14): Atlas klimatu województwa śląskiego (2000).

Materiał strony opracowano 24 czerwca 2008 r. Autorzy: Monika Skurczyńska, dr Mieczysław Leśniok.